Từ ngày 01/02/2026, Thông tư 121/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính điều chỉnh nhiều quy định về thủ tục hải quan, hồ sơ và quản lý thuế đối với hàng xuất nhập khẩu. Bài viết này tóm tắt những điểm doanh nghiệp nhập khẩu nên nắm để chuẩn bị hồ sơ đúng ngay từ đầu.
1. Căn cứ pháp lý của Thông tư 121/2025/TT-BTC
- Thông tư 121/2025/TT-BTC ngày 18/12/2025 của Bộ Tài chính, có hiệu lực từ 01/02/2026. Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư 38/2015/TT-BTC và Thông tư 39/2018/TT-BTC về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quản lý thuế.
- Thông tư 38/2015/TT-BTC (đã được sửa đổi bởi Thông tư 39/2018/TT-BTC) là văn bản gốc chịu sửa đổi chính.
- Nội dung được điều chỉnh để phù hợp với Luật số 90/2025/QH15 (sửa đổi Luật Hải quan).
2. Tinh thần chung: thêm điện tử, bớt giấy tờ
Điểm dễ thấy nhất là hướng giảm giấy tờ. Chứng từ đã được cấp dưới dạng điện tử (trên Cổng thông tin một cửa quốc gia, Cổng dịch vụ công trực tuyến, hoặc do cơ quan nước xuất khẩu gửi qua cổng ASEAN Single Window hay cổng trao đổi theo điều ước quốc tế) thì doanh nghiệp không phải nộp lại cho hải quan.
Doanh nghiệp được dùng tài khoản VNeID (định danh điện tử) để đăng ký tham gia kết nối với Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.
3. Thay đổi về hồ sơ hải quan hàng nhập khẩu
- Bổ sung chứng từ chứng minh quyền xuất nhập khẩu: Giấy chứng nhận đăng ký quyền xuất nhập khẩu do Bộ Công Thương cấp (đối với thương nhân nước ngoài không hiện diện tại Việt Nam), và Giấy chứng nhận đầu tư về hoạt động mua bán hàng hóa (đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có quyền xuất nhập khẩu).
- Bỏ yêu cầu nộp bảng kê lâm sản đối với gỗ nguyên liệu nhập khẩu.
- Bỏ yêu cầu nộp hợp đồng đối với thiết bị chuyên dùng cho giảng dạy, nghiên cứu khoa học khi áp dụng thuế GTGT 5%.
4. Một số điểm khác cần theo dõi
- Trị giá hải quan: người khai có thể chọn tham vấn trực tiếp hoặc gián tiếp qua hệ thống điện tử. Cơ chế "tham vấn một lần, sử dụng nhiều lần" chỉ áp dụng cho người khai hải quan được đánh giá mức tuân thủ cao trở lên, áp dụng tại một Chi cục Hải quan khu vực nơi đăng ký tờ khai, và có hiệu lực 06 tháng kể từ ngày ban hành Thông báo trị giá hải quan.
- Xác định trước mã số: bổ sung các mẫu thông báo kết quả, sửa đổi/thay thế và hủy kết quả xác định trước.
5. Doanh nghiệp nhập khẩu nên chuẩn bị gì
- Rà soát lại danh mục chứng từ đang dùng so với quy định mới, nhất là với hàng có điều kiện hoặc áp dụng thuế GTGT ưu đãi.
- Kiểm tra tài khoản kết nối hệ thống hải quan điện tử và cân nhắc đăng ký bằng VNeID.
- Thống nhất với forwarder và đơn vị khai báo về chứng từ điện tử nào đã có sẵn trên hệ thống để không nộp trùng.
- Với hàng mới hoặc khó phân loại, cân nhắc xác định trước mã số để giảm rủi ro tranh chấp mã HS.
- Lưu trữ đầy đủ bản gốc và chịu trách nhiệm về tính chính xác của dữ liệu khai báo.
Kinh nghiệm thực tế từ Thanh Sơn
- Hậu kiểm là điều cần nhớ nhất. Từ 01/02/2026, doanh nghiệp sẽ thấy rõ sự thuận lợi khi làm thủ tục thông quan: nhiều thủ tục, chứng từ được lược bỏ và chuyển sang dữ liệu điện tử. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần thận trọng với việc lưu trữ hồ sơ, chứng từ của từng lô hàng, vì nhà nước đang chuyển cơ chế quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm: doanh nghiệp tự khai, tự chịu trách nhiệm, cơ quan quản lý hậu kiểm để kiểm soát sai phạm. Việc hậu kiểm có thể diễn ra nhiều năm sau khi lô hàng đã thông quan. Nếu chứng từ không được lưu trữ cẩn thận, doanh nghiệp sẽ gặp nhiều khó khăn khi bị hậu kiểm, và hậu quả có thể là những mức phạt rất nặng.
- Khai báo dữ liệu điện tử tại Hải Phòng. Từ 01/06/2026, Chi cục Hải quan khu vực III (địa bàn Hải Phòng) áp dụng mô hình thông quan tập trung theo Quyết định 702/QĐ-CHQ của Cục Hải quan: tờ khai điện tử được hệ thống phân luồng và công chức kiểm tra hồ sơ tập trung; doanh nghiệp khai dữ liệu điện tử lên hệ thống hải quan, thông quan nhanh hơn trước nhiều. Một số trường hợp như tờ khai giấy, hàng vào hoặc ra kho ngoại quan vẫn làm tại hải quan cửa khẩu.
- AI hỗ trợ, nhưng người làm nghề phải kiểm soát. Việc chuyển chứng từ thành dữ liệu khai báo trên phần mềm VNACCS hiện đã có AI hỗ trợ, nhưng doanh nghiệp bắt buộc phải kiểm tra, kiểm soát dữ liệu trước khi truyền đến cơ quan hải quan. AI có thể chuyển dữ liệu từ file sang dữ liệu khai báo, còn kinh nghiệm của người trực tiếp làm mới quyết định việc khai báo chính xác với từng loại hàng hóa.
- Lời khuyên cho doanh nghiệp nhỏ chưa có bộ phận xuất nhập khẩu. Lập và duy trì một bộ phận xuất nhập khẩu là khoản chi phí rất tốn kém với doanh nghiệp nhỏ. Cách đơn giản và hiệu quả là sử dụng dịch vụ của công ty forwarder để vừa đạt hiệu quả công việc vừa tiết kiệm chi phí. Tuy vậy, doanh nghiệp cần chọn được đơn vị cung cấp dịch vụ tốt để tránh rủi ro khi cơ quan quản lý hậu kiểm: giá dịch vụ rẻ có thể trở thành đắt khi doanh nghiệp gặp rủi ro hậu kiểm. Hãy chọn đơn vị có mức giá hợp lý, dịch vụ tốt và nhiều kinh nghiệm xử lý các vấn đề phát sinh.
Thông tin được cập nhật ngày 23/10/2026.
Quy định hải quan thay đổi thường xuyên và có thể được hướng dẫn thêm. Doanh nghiệp nên xác nhận lại với cơ quan hải quan hoặc liên hệ Công ty Thanh Sơn qua website tstraco.vn trước khi làm hồ sơ. Thanh Sơn sẵn sàng hỗ trợ khai báo hải quan, vận chuyển và cước biển cho hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.